Lá mè (tiếng Hàn: kkaennip, 깻잎), còn được gọi là lá vừng hoặc lá nhíp, là loại lá thơm quen thuộc trong bữa ăn Hàn Quốc, đặc biệt khi ăn thịt nướng. Lá to bản, mép răng cưa, màu xanh đậm, có mùi thơm đặc trưng hơi nồng, hơi giống bạc hà pha chút hương thảo mộc. Người Hàn thường dùng lá mè để cuốn thịt nướng cùng cơm, tỏi và ssamjang, hoặc ngâm tương làm món ăn kèm. Với nhiều người, một cuốn thịt nướng thiếu lá mè là thiếu một lớp hương quan trọng.
Bài viết này giải thích lá mè là gì, hương vị ra sao, vì sao hợp với thịt nướng, cách ăn đúng kiểu, các món chế biến từ lá mè và cách phân biệt với tía tô quen thuộc ở Việt Nam. Nếu bạn muốn hiểu cách cuốn đúng điệu, hãy đọc thêm bài ssam: cách cuốn thịt nướng với xà lách và lá mè.
Lá mè là gì?
Lá mè là lá của cây thuộc họ nhà tía tô (Lamiaceae), được trồng phổ biến ở Hàn Quốc và nhiều nước châu Á. Điều dễ gây nhầm lẫn là cây này không phải cây mè (vừng) lấy hạt làm dầu mè; tên gọi “lá mè” hay “lá vừng” chỉ là cách gọi dân gian ở Việt Nam. Ở Hàn Quốc, người ta gọi lá này là kkaennip, còn hạt của cây được dùng ép lấy dầu perilla (deulgireum), một loại dầu thơm khác với dầu mè rang thông thường.
Lá mè có kích thước lớn, thường rộng bằng lòng bàn tay, bề mặt hơi nhám, mép lá có răng cưa nhỏ, mặt dưới có thể có màu hơi tím nhạt. Hương vị nồng ấm, thơm mát, đôi khi hơi hăng nhẹ với người lần đầu thử.
Lá mè và tía tô Việt Nam có giống nhau không?
Hai loại lá cùng họ nhưng không hoàn toàn giống nhau. Tía tô Việt Nam thường có lá nhỏ hơn, mặt trên xanh hoặc tím, mép lá xoăn hơn và mùi thơm đặc trưng quen thuộc trong các món như cháo, bún riêu hay nướng ốc. Lá mè Hàn Quốc to bản, phẳng hơn, hương thơm có phần nồng và hăng hơn một chút, thường dùng ăn sống để cuốn thịt.
| Đặc điểm | Lá mè (kkaennip) | Tía tô Việt Nam |
|---|---|---|
| Kích thước lá | To bản, phẳng | Nhỏ hơn, thường xoăn mép |
| Màu sắc | Xanh đậm, mặt dưới hơi tím nhạt | Xanh hoặc tím |
| Cách dùng phổ biến | Cuốn thịt, ngâm tương, làm kimchi lá mè | Ăn kèm rau sống, nấu cháo, bún, ốc |
| Hương vị | Nồng ấm, thơm đặc trưng | Thơm mát, hơi cay nhẹ |
Nếu bạn không quen mùi lá mè, tía tô có thể là lựa chọn thay thế gần nhất khi cuốn thịt nướng tại nhà, dù hương vị sẽ không giống hoàn toàn.
Vì sao lá mè hợp với thịt nướng?
Có ba lý do khiến lá mè và thịt nướng là cặp đôi quen thuộc:
- Cân bằng vị béo: hương thơm nồng của lá mè giúp làm dịu cảm giác ngấy khi ăn thịt ba chỉ, nọng, cổ heo nhiều mỡ.
- Thêm lớp hương thảo mộc: lá mè có mùi thơm riêng khiến miếng thịt trở nên “có chiều sâu” hơn, thay vì chỉ có vị béo và mặn.
- Dễ cuốn: lá to, dai vừa phải, giữ được hình dạng khi cuốn, ít bị rách hơn một số loại lá mỏng.
Nhiều người Hàn thích chồng một lá xà lách bên dưới và một lá mè bên trên, vừa mềm vừa thơm, rồi mới cho thịt, cơm, tỏi và nước chấm. Xem thêm cách chấm trong bài nước chấm thịt nướng Hàn Quốc.
Cách ăn lá mè với thịt nướng
- Rửa sạch và để ráo: lá mè cần được rửa kỹ, vẩy bớt nước để cuốn không bị trơn, rách.
- Đặt lá mè lên lòng bàn tay: mặt bóng hướng xuống, mặt nhám hướng lên hoặc ngược lại tùy bạn thấy dễ cuốn.
- Thêm cơm, thịt, tỏi, nước chấm: chỉ cần một lượng vừa phải.
- Cuốn gọn: gập hai bên lá vào rồi cuốn từ dưới lên, ăn trọn một miếng.
Mẹo: nếu bạn mới ăn lần đầu, hãy thử nửa lá mè kèm một lá xà lách. Khi quen hơn, bạn có thể dùng cả lá. Có người thích ăn lá mè kèm ba chỉ heo nướng; có người thích với thịt bò vì mùi thơm hợp với vị ngọt thịt bò.
Lá mè hợp với những loại thịt nào?
- Ba chỉ heo: kết hợp kinh điển, lá mè và tỏi nướng làm cân bằng vị béo. Xem bài samgyeopsal.
- Cổ heo và nọng heo: lá mè giúp thanh vị, tăng độ thơm.
- Thịt bò nướng: thích hợp với những ai thích hương vị đậm; kết hợp với muối mè và hành tây ngâm.
- Thịt ướp (bulgogi, LA galbi): lá mè giúp giảm độ ngọt của thịt ướp.
Các món làm từ lá mè trong ẩm thực Hàn Quốc
- Kkaennip jangajji (깻잎장아찌): lá mè ngâm tương nước tương, mặn ngọt, ăn với cơm trắng. Một trong những món banchan được nhiều người yêu thích.
- Kkaennip kimchi: lá mè muối kiểu kimchi với ớt bột, tỏi, hành, giòn thơm.
- Kkaennip jeon: lá mè kẹp nhân thịt, tẩm bột và trứng rồi chiên, món ăn nhẹ thơm ngon.
- Canh có lá mè: một số món canh và lẩu thêm lá mè để tăng hương thơm.
- Dầu perilla: ép từ hạt cây, dùng để trộn rau, nấu ăn theo kiểu Hàn.
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các món ăn kèm quen thuộc, hãy đọc bài banchan là gì và các món ăn kèm thịt nướng Hàn Quốc.
Kkaennip jangajji: món lá mè ngâm tương đưa cơm
Trong các món chế biến từ lá mè, lá mè ngâm tương (kkaennip jangajji) có lẽ là món được yêu thích nhất vì ăn với cơm trắng rất ngon. Lá mè tươi được xếp chồng thành từng xấp nhỏ, ngâm trong hỗn hợp nước tương, đường, giấm và nước, đôi khi thêm tỏi và ớt. Sau vài ngày, lá thấm gia vị, mềm, mặn ngọt và còn thơm mùi đặc trưng.
Món này thường được dùng theo cách: lấy một lá, đặt lên chén cơm nóng, cuốn lại và ăn. Với người Hàn, đó là món đơn giản gợi nhớ bữa cơm gia đình. Nếu bạn làm tại nhà, hãy chọn lá còn xanh tươi, rửa kỹ, để thật ráo, xếp vào hộp rồi rưới nước ngâm đã nguội. Giữ ngăn mát và dùng trong khoảng một tuần.
Lá mè trong bữa ăn của người Hàn
Lá mè là rau xanh quen thuộc quanh năm trong bếp Hàn. Ở nhiều nhà, cây lá mè được trồng ngay ban công hoặc vườn nhỏ để hái dùng hằng ngày. Người ta ăn lá mè sống, hấp, chiên, ngâm tương, muối kimchi hoặc cho vào nồi canh. Mỗi cách chế biến mang lại hương vị và kết cấu khác nhau, từ tươi giòn đến mềm đậm.
Khi ăn thịt nướng, lá mè gần như là “người bạn mặc định” của samgyeopsal. Điều này không chỉ vì mùi hương, mà còn vì thói quen: người Hàn xem rau là một phần cân bằng của bữa thịt, và lá mè là loại rau có sức “chống ngấy” mạnh nhất. Đây cũng là lý do bạn sẽ thấy nhiều thực khách Hàn cuốn cùng lúc ba lớp: xà lách, lá mè và rong biển.
Những cách thử lá mè cho người mới
- Cuốn nhẹ: chỉ dùng một nửa lá mè kèm một lá xà lách để làm quen mùi.
- Thử với thịt heo béo: ba chỉ hoặc nọng đi cùng lá mè giúp mùi lá mè trở nên dễ chịu hơn.
- Thêm tỏi nướng và ssamjang: các hương vị đậm giúp “hòa” mùi lá mè.
- Thử lá mè ngâm tương trước: vị mặn ngọt dễ ăn, phù hợp để làm quen.
- Không ép bản thân: nếu không hợp, bạn hoàn toàn có thể dùng xà lách hoặc rau khác.
Cách chọn và bảo quản lá mè
- Chọn lá tươi: màu xanh đậm, mặt lá căng, không úa vàng, không đốm đen hay dập nát.
- Bảo quản: bọc nhẹ trong giấy bếp, cho vào hộp hoặc túi, để ngăn mát. Lá mè khá nhạy với lạnh, nên đừng để quá sát ngăn đá.
- Dùng trong 3 đến 5 ngày: lá mè tươi nên dùng sớm để giữ hương thơm.
- Rửa trước khi dùng: rửa nhẹ nhàng dưới vòi nước, để ráo hoàn toàn.
Cách làm kkaennip jeon (lá mè chiên nhân thịt) tại nhà
Đây là món ăn nhẹ hoặc món nhắm nhẹ thơm ngon, dễ làm với nguyên liệu quen thuộc. Bạn cần chuẩn bị:
- 15 đến 20 lá mè tươi, rửa sạch, để ráo
- 200 g thịt heo hoặc thịt bò xay
- 50 g đậu hũ non, vắt ráo nước
- 1 muỗng canh hành lá thái nhỏ, 1 muỗng cà phê tỏi băm
- Muối, tiêu, chút dầu mè
- Bột mì và 2 quả trứng để tẩm
- Dầu ăn để chiên
Cách làm: trộn thịt xay, đậu hũ nghiền, hành, tỏi, muối, tiêu, dầu mè cho đều thành nhân. Lấy một lá mè, phết một lớp nhân mỏng lên nửa lá, gập đôi lại. Lăn qua bột mì, nhúng trứng đánh tan rồi chiên trên chảo dầu nóng, lửa vừa, mỗi mặt vài phút cho vàng và chín đều. Ăn nóng kèm nước chấm tương nước tương pha giấm. Món này thơm mùi lá mè, béo nhẹ, rất hợp để ăn cùng đồ uống hoặc làm món khai vị.
Có thể trồng lá mè tại nhà không?
Có. Cây lá mè dễ trồng, ưa nắng nhẹ, đất ẩm và thoát nước tốt. Bạn có thể gieo hạt hoặc giâm cành trong chậu, đặt ở ban công hoặc sân thượng. Chỉ sau vài tuần là có thể hái lá dùng. Hãy hái lá ở phần ngọn, giữ cây phát triển đều. Lưu ý tưới nước vừa phải, không để úng. Với nhiều gia đình thích nấu ăn, một chậu lá mè nhỏ vừa tiện vừa đẹp, hái đến đâu dùng đến đó và đảm bảo lá luôn tươi thơm.
Lá mè và lưu ý khi ăn
Lá mè là rau ăn sống thông dụng nhưng cần được rửa sạch. Người có cơ địa dị ứng với cây họ nhà tía tô nên cẩn trọng khi ăn lần đầu. Nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có vấn đề sức khỏe đặc biệt, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi ăn nhiều lá mè. Đối với trẻ nhỏ, nên cho thử một lượng nhỏ trước.
Ăn lá mè tại nhà hàng Hàn Quốc
Tại các nhà hàng, rổ rau cuốn thường gồm xà lách, lá mè, tỏi, ớt xanh. Bạn có thể xin thêm lá mè nếu hết. Lá mè thường được xếp sẵn, mỗi lá một lớp, bạn chỉ cần lấy bằng tay sạch hoặc kẹp. Nếu ăn nhóm đông, hãy gọi thêm đĩa rau vừa đủ để tránh lãng phí.
Khi muốn thử nhiều phần thịt để cuốn với lá mè, bạn có thể tham khảo các combo trong hub món ăn Gogizip, ví dụ combo A hoặc combo E.
Thưởng thức tại GogizipBBQ
Địa chỉ: 93 Đ. Phạm Văn Nghị, Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, Tân Hưng, Hồ Chí Minh.
Mở cửa 11:00 – 23:00 mỗi ngày. Hotline: 0898 611 611.
Giá trên thực đơn chưa bao gồm VAT 10%.
Câu hỏi thường gặp về lá mè
Lá mè là gì?
Lá mè (kkaennip), còn gọi lá vừng hoặc lá nhíp, là loại lá thơm họ tía tô, dùng cuốn thịt nướng và làm món ăn kèm trong ẩm thực Hàn Quốc.
Lá mè có phải lá cây mè (vừng) không?
Không. Lá mè thuộc họ tía tô; tên “lá mè” hay “lá vừng” chỉ là cách gọi dân gian ở Việt Nam. Hạt của cây này ép ra dầu perilla, khác với dầu mè rang.
Lá mè có giống tía tô không?
Cùng họ nhưng khác loại: lá mè to bản, phẳng, hương nồng hơn; tía tô Việt Nam lá nhỏ hơn, mép xoăn và thơm mát.
Lá mè ăn với món gì?
Phổ biến nhất là cuốn thịt nướng như ba chỉ heo, cổ heo, thịt bò cùng cơm, tỏi và ssamjang; ngoài ra còn làm lá mè ngâm tương, kimchi lá mè.
Không quen mùi lá mè thì sao?
Bắt đầu bằng cách cuốn nửa lá mè với xà lách, hoặc thay bằng tía tô. Nhiều người thấy dễ chịu hơn sau vài lần ăn.
Bảo quản lá mè như thế nào?
Bọc nhẹ trong giấy bếp, cho vào hộp hoặc túi để ngăn mát, dùng trong 3 đến 5 ngày.